وقتی از سلامت و بهبود وضعیت سلامتی صحبت می‌کنیم، پای رویکرد ها و دیدگاه های متعددی به میان می‌آید. امروز در بلاگ رویداد سمپ به رویکردی نوین در قبال سلامت تحت عنوان “رویکرد ارتقای سلامت” می‌پردازیم. در ادامه مطلب همراه ما باشید.

موضوع سلامت و روشهای بهبود سلامت احتمالا قدمتی به قدمت انسان های اولیه دارد. اما رویکردهای علمی به سلامت که باعث خط بطلان کشیدن به درک های خرافی از علت بیماری گردید، موضوع جدید تری است. گرچه متون انگلیسی قدمت ان را به دهه هفتاد میلادی منتسب می نمایند اما در تمدن های بزرگ به خصوص تمدن ایرانی و نیز  ادیان الهی به خصوص اسلام مستندات متعددی  وجود دارد که در ان به موضوع سلامت  و عوامل موثر بر ان پرداخته شده است.

با توجه با کامل تر شدن و دقیق تر شدن درک بشر از سلامت و بیماری، امروزه سه مکتب یا سه رویکرد به سلامت مطرح است.

رویکرد اول:  رویکرد زیستی است که منجر به پیشرفت علم پزشکی گردید. از نگاه این مکتب، سلامت عمدتا نبود بیماری تلقی می شود و علت بیماری تاثیر عوامل بیماری زا و یا اختلال در عملکرد بدن تعریف می شود.

رویکرد دوم: رویکرد دوم روانشناختی است که بیماری را عمدتا ناشی از سبک زندگی و انتخاب های ناسالم میداند که علت اصلی آن نداشتن دانش، نگرش و یا رفتار مناسب سلامت میداند . این رویکرد باعث ایجاد و توسعه علم آموزش بهداشت و برنامه های آموزشی در زمینه سبک زندگی سالم گردید. اما مشاهدات و مطالعات بیشتر نشان داد که سلامت پیچیده تر از این موضوعات است و علاوه بر عوامل زیستی و روانشناختی عوامل دیگری چون عوامل اجتماعی، افتصادی و سیاسی و زیست محیطی در ایجاد بیماری یا سلامت نقش دارند و حتی نقش آن ها بیشتر از نفش دو دسته اول است. این رویکرد که رویکرد اجتماعی به سلامت نام گرفت منجر به ظهور علم ارتقای سلامت (health promotion) در سال  1986میلادی  (1365)شد.

رویکرد سوم:  ارتقای سلامت

در دو قرن اخیر یکی از افراد تاثیر گذار یکی از افراد تاثیر گذار در آغاز این جنبش رویکرد اجتماعی رودولف ویرچو است که در حدود 170 سال پیش  در ماموریتی برای بررسی همه گیری حصبه در یک معدن زغال سنگ در مکانی که امروز بخشی از خاک المان است، از نردیک نقش عوامل اجتماعی و سیاسی و افتصادی و زیست محیطی در سلامت را تجربه کرد و به اگاهی افزایی و اقدام در این زمینه پرداخت.

همچنین میتوان به نخست وزیر کاناد اقای لالوند اشاره کرد که با انتشار گزارشیدر سال 1976 که بعدا به گزارش لالوند معروف شد،رابطه بین عوامل اجتماعی،  اقتصادی، محیطی و سیاسی  و سلامت را بر اساس امار و اطلاعات وضعیت سلامت مردم کانادا نشان داد.  دو سال بعد در اولین نشست اختصاصی سازمان جهانی بهداشت با نام و عنوان ارتقای سلامت،  منشور جهانی ارتقای سلامت معروف به منشور اتاوا منتشر شد.

مارک لالوند، نخست وزیر اسبق کانادا

در این منشور ارتقای سلامت به صورت”قادر سازی افراد و گروهها و جوامع برای کنترل عوامل موثر بر زندگی خود و از این طریق بهیود سلامت خود “تعریف شد.در این منشور 5 استراتزی کلیدی البته به ترتیب اهمیت برای ارتقای سلامت جوامع تعریف شده است که شامل:

  1. وضع قوانین عمومی سالم
  2. ایجاد محیط های حامی سلامت
  3. تقویت اقدام اجتماعی برای سلامت
  4. توسعه مهارتهای فردی برای سلامت
  5. باز جهت دهی خدمات بهداشتی

 

همانطور که معلوم است بر خلاف باور عمومی ارایه خدمات بهداشتی و پزشکی مهمترین استراتژی نیست بلکه قوانین و محیط سالم در محله، محل کار، محل آموزش و زندگی اهمیت بیشتری دارند. اما هنوز در بسیاری کشورها از جمله ایران رویکرد پزشکی به سلامت رویکرد غالب در درک و مدیریت سلامت جامعه است.  غفلت از رابطه بین محیط زیست و سلامت یکی از نشانه های غلبه درک زیستی از سلامت در ایران است.

 

داستانی از ارتقای سلامت

متخصص سلامت و بحران آلودگی معادن زغال سن

در سال 1847 در ایالت سایلیزیایپروس ( در حال حاضر بخشی از خاک آلمان) بیماری حصبه همه‌‌‌‌گیر شد.